shadow

Pieter en de politiek..

Vandaag, 17 maart 2021, mogen we allemaal gaan stemmen. We vinden dat heel gewoon, maar dat is het niet. Die vrijheid is bevochten.

politieke prent Albert Hahn

Pieter leefde tussen 1835 en 1906.  In de tijd van het censuskiesrecht. Wat dat is? Census komt van cijns, belasting dus.. Bij de verkiezingen mocht je je stem uitbrengen als je vermogend genoeg was om een bepaald belastingbedrag te betalen. Jij betaalt, dus je mag ook meebeslissen hoeveel belasting de overheid heft en waar het belastinggeld aan besteed wordt.

Wat later mocht je ook stemmen als je bepaalde examens gedaan had, capaciteitskiesrecht. Dus als je slim genoeg was. Andere gronden van stemrecht waren het hebben van spaargeld of het bezit van een eigen huis. Zo ging men langzamerhand over tot het algemeen kiesrecht. Niet zonder strijd..

In ieder geval tot 1887 gold het censuskiesrecht en tot 1896 opgerekt met bovenstaande voorwaarden zoals capaciteit, inkomen, woningbezit. In 1917 kregen we pas algemeen kiesrecht. Er waren niet de politieke partijen zoals wij die nu (in rijke mate..) kennen. Men werkte met het districtenstelsel.

In de tijd van Pieter werd er volop strijd gevoerd tussen liberalen en conservatieven. Tussen 1860-1901 waren de liberalen in meerderheid. Eind 1884 deed de Amsterdamse kiesvereniging “Burgerplicht” een oproep aan alle liberale kiesverenigingen om een Liberale Unie te vormen. Deze kwam in 1885 tot stand en was daarmee de eerste liberale partij in Nederland.

Pieter was vanaf 1875 lid van de gemeenteraad van Krimpen aan de Lek. Maar ik heb daar nog niets over uitgezocht..

Over Pieters politieke leven heb ik enkele krantenberichtjes gevonden vanaf april 1892. Nevenstaand berichtje komt uit “Het Nieuws van den Dag” van 12 april 1892. Je ziet dat het land opgedeeld is in districten en die horen weer bij een hoofd-kiesdistrict. Krimpen aan de Lek hoorde bij het hoofdkiesdistrict Gouda. Na een herstemming lees je in het Algemeen Handelsblad dat Pieter en Mr. D.N. Brouwer uit Gouda kandidaat gesteld worden voor de Provinciale Staten.

Over zijn activiteiten tijdens zijn zittingsperiode in de Provinciale Staten weet ik nog niets. In de familie is er niets over bekend en er zijn helaas ook geen documenten bewaard gebleven uit zijn politieke tijd. Althans niet in de familie. Ik hou me aanbevolen voor tips!!

Hij zal wel redelijk actief en gedreven geweest zijn want in 1897 werd hij kandidaat gesteld voor de 2e Kamer. Hij stond in ieder geval achter het progamma van de Liberale Unie. (Rotterdamsch Nieuwsblad, 13 mei 1897).

 

Pieter van der Hoog zet zich onder meer in voor beter onderhoud van de rivieren. Hij dient zoals verwacht de belangen van de scheepvaart. In “Het Nieuws van den Dag” van 4 november 1897 kun je lezen dat de heer Hijmans aandringt op maatregelen tegen de “walgelijke toestanden van de grachten”, dit met het oog op de komende inhuldigingsfeesten. In september 1898 zou de inhuldiging van Prinses Wilhelmina tot Koningin plaatsvinden. Voor die tijd moesten de grachten natuurlijk keurig schoon gemaakt worden. Pieter interpelleerde (wij zouden zeggen: hij pakte de interruptiemicrofoon..) over de toestand van het vaarwater van de Gouwe bij Boskoop. Dat was zo slecht dat het de doorvaart tussen Rotterdam en Amsterdam ernstig belemmerde. Hij noemde het een schadelijke toestand voor handel en scheepvaart.

Meer gegevens over het politieke leven van Pieter zijn welkom!! Anecdotes.. documenten.. wellicht een foto..?

 

Luitenant Generaal Van der Hoog…

Hoe verging het de kinderen van kapitein en reder Pieter van der Hoog? Van sommige mensen zullen we nooit veel te weten komen. Maar van anderen kwam ik na wat speurwerk tot een aardig levensverhaal! 

Wil je weten hoe het de oudste zoon van Pieter, Machiel Cornelis (door onze opa “ome Chiel” genoemd..) verging? Lees dat maar onder het kopje –genealogie-. En, wees gewaarschuwd.. je bent niet zomaar uitgelezen hoor. 

Hierbij alvast de foto die ik nu al zo’n jaar of 50 ken.. alweer eentje uit het sigarenkistje van opa!

Luitenant Generaal Machiel Cornelis van der Hoog, in vol ornaat, met zijn bijzondere onderscheidingen

Kapitein Maarten van der Valk

Onlangs kwam er weer een mooie vraag. Of ik geïnteresseerd was in een portret van kapitein Van der Valk? Een nazaat van deze kapitein had het portret in zijn bezit gekregen. Maar dat niet alleen. Hij heeft ook het prachtige zakhorloge en de scheepstoeter van Maarten van der Valk. Natuurlijk ben ik daar in geïnteresseerd!

Links het bekende portret van Van der Valk wat al op zijn pagina staat.

Op het nieuwe portret zie je Van der Valk met flink dunner haar met scheiding in het midden. En met enorme bakkebaarden.. Markant!

Volgens de verhalen kreeg hij het gouden zakhorloge van de scheepsarts. Nadat hij het schip “De Lichtstraal” vakkundig door een storm heen geloodst had. De dokter zal behoorlijk in de rats gezeten hebben.. Want een gouden zakhorloge geef je niet zo maar. 

 

 

 

 

Tenslotte de prachtige scheepstoeter. Best uniek dat deze bewaard gebleven is. Mats, hartelijk bedankt!

 

 

Een koe, een ervaren arts en.. een verbannen boekhandelaar..

Wat deze drie met elkaar te maken hebben kun je lezen in een prachtig boek wat vorig jaar (2020) verscheen bij uitgeverij Prometheus in Amsterdam. “Met een drukpers de oceaan over“, gaat over de koloniale boekcultuur in Nederlands-Indië van 1816-1920. Het is geschreven door Prof. Dr. E.A. (Lisa) Kuitert, hoogleraar boekwetenschap aan de UvA.

Werd er wel gelezen in Nederlands-Indië in de tijd van Pieter? Mocht alles geschreven en gelezen worden? Zijn boeken en kranten neutraal? Wat gebeurt er als er iemand anoniem een gevoelig artikel in jouw Nieuwsbode schrijft? Dan wordt je het land uitgezet.. Het overkwam boekhandelaar J.J. Nosse. In 1864 reisde hij onvrijwillig naar Nederland terug met de “Lichtstraal”.

In de 21e eeuw is de wereld een dorp. Bijna overal ter wereld kun je appen, mailen of videobellen met je werkgever of je thuisfront. Pieter en zijn kapiteins leefden in een totaal andere wereld. Ze waren voor communicatie afhankelijk van vlagseinen, telegraaf, brieven of berichten in de krant. Hoe gebrekkig en traag de communicatie verliep kun je in het brievenboek van Pieter lezen. Het gaat over zijn reizen tussen 1863 en 1867. In het Streekarchief Midden-Holland wordt het originele brievenboek veilig bewaard. (bewerkt tot boekje door Doedens en Mulder in 1986: “De bark Sebastiaan Pot en de laatste gloriedagen van de grote zeilvaart”).

In Nederlands-Indië verschenen veel scheepsberichten in de Java-bode, het Bataviaasch Nieuwsblad of de Locomotief. In Nederland werd door reders, handelaren en ook door familie de kolommen van de Nederlandse “couranten” gespeld. 

 

Lisa Kuitert speurde op internet naar info en een plaatje van de “Lichtstraal”. Zo kwam ze op deze site terecht. En zo kwam er weer een “spoor van Pieter” in een boek..

Geen corona maar beriberi..

In de tijd van Pieter van der Hoog was “corona” of “Covid-19” onbekend. In zijn tijd was beriberi een heel bekende ziekte. Kapitein Rein Bleeker van de Jeannette Francoise moest in 1897 in New York van boord omdat hij beriberi had!

Beriberi is een woord dat wij nauwelijks kennen, in ieder geval weten maar weinig mensen wat voor ziekte het is. Het is geen epidemie maar een endemische ziekte. Een ziekte die epidemisch kan zijn in een bepaald gebied. In de 2e helft van de 19e eeuw kwam het veel voor in Nederlands-Indië. Waarom? De mensen aten alleen geslepen (witte) rijst, het was not-done om zilvervliesrijst (rode rijst) te eten, dat was beneden je waardigheid. De combi met het eten van (veel) rauwe vis veroorzaakte nogal eens beriberi. Je lichaam heeft dan een ernstig tekort aan vit. B1. Klachten zijn oedeem, hartvaatproblemen, verlamming, nachtblindheid.  Het kwam veel voor onder militairen die uitgezonden waren en onder zeelieden.

In mijn map krantenberichten met “Pieter-sporen” staat het volgende bericht uit het NRC van 23 april 1897:

New York, 12 april. Het Nederlandse viermastschip Jeannette Francoise, gisteren van Delagoa-baai gearriveerd, seinde bij Sandy Hook om geneeskundige hulp. De dokter die op quarantaine aan boord kwam, bevond dat de gezagvoerder Rein Bleeker lijdende was aan beriberi. En dat één zijner matrozen, een Noorman, genaamd Emmanuel Nordmann, op zee aan de ziekte was overleden. De gezagvoerder werd naar Long Island College hospitaal vervoerd. Zijn ziekte werd niet als ernstig beschouwd. De overige bemanning is gezond.” 

Delagoa-baai heet nu Maputobay, een inham van de Indische Oceaan aan de kust van Mozambique. Sandy Hook is een baai in de Atlantische Oceaan boven New York. Het Long Island College is gesticht in 1858 en bestaat nog steeds!

Op de pagina schepen vindt je een submenu over kapitein Rein Bleeker. In 1897 is hij voor een reis vervangen door kapitein R.H. Vil. Je weet nu waarom..

Zijn er nog nazaten van Rein Bleeker?? Wat zou het mooi zijn als er ergens een portret van kapitein Bleeker is.. 

Maritiem Krimpen ad Lek..

Een avondje speuren op internet levert soms leuke vondsten op. Bijvoorbeeld een mooi artikel van Willem Eerland in “De Spiegel der Zeilvaart” uit dec 2010.

Hierin beschrijft hij de boeiende geschiedenis van de Lemsteraak “Chantecler”. Nou denk je wellicht.. wat heeft dát met de schepen van Pieter van der Hoog te maken? Nou, de “Chantecler” is na allerlei avonturen in Krimpen terecht gekomen en heeft jaren in de Bakkerskil gelegen. En dat is het grappige.. recht tegenover de plaats waar Pieter van der Hoog geboren is! De trotse eigenaren van de “Chantecler” Han en Francoise van Veen (en nu Tom, toen een klein jochie..) waren jaren onze overburen.. In de intro van het artikel verbindt Eerland de maritieme geschiedenis van Krimpen aan de Lek vanaf de walvisvaart, via de viermastbarken van Pieter van der Hoog met het maritieme heden in Krimpen, de watersportvereniging en de jaarlijkse regatta.

Hieronder de kop van het artikel: 

“Al eerder hebt u in Spiegel (sdz) kunnen lezen over de rijke maritieme
historie van Krimpen aan de Lek. Het dorpje werd niet alleen
bekend om de walvisvaart en de zalmvisserij. Ook omdat daar onze enige twee viermastbarken Jeannette Francoise en Geertruida Gerarda werden gebouwd. Het dorpje had destijds een sloepenbouwer, een blokmaker, een touwslagerij en een kakenbakkerij. Bovendien ligt hier de bakermat van de Hollandse boot die bij de verschillende werfjes als Ommo Muller en Jan Sprik werden gebouwd.”

Wil je het hele artikel lezen? Klik op onderstaande link:

Artikel over dr. P.H. van der Hoog, kleinzoon van de reder..

Een interessant artikel in het Reformatorisch Dagblad van 7 april 2018 (n.a.v. een congres waarin het verleden van de islam werd belicht) over Pieter Henricus, jawel, van de Dr. van der Hoog cosmetica!

Dr. P.H. v.d. Hoog was een neef van mijn opa en een kleinzoon van reder Pieter v.d. Hoog. De foto bij het artikel komt van deze site. Het is een foto die voor in één van zijn boeken staat.

Cosmeticafabrikant werd moslim

Wie regelmatig binnenloopt bij de drogist kent ongetwijfeld cosmeticamerk Dr. Van der Hoog. Minder bekend is dat de naamgever, de Nederlandse arts Pieter Henricus van der Hoog, zich tot de islam heeft bekeerd en zelfs op bedevaart naar Mekka is geweest.

Umar Ryad (Katholieke Universiteit Leuven) bracht het verhaal vrijdag in herinnering op de laatste dag van het tweedaagse symposium ”Geschiedenissen van de islam in Nederland en Vlaanderen tot 1955” in Leuven.

De in Den Haag geboren Van der Hoog (1888-1957) leefde een veelzijdig leven, aldus Ryad. De Nederlandse regering stelde hem in 1928 aan als arts in het Nederlands consulaat in Jeddah, Saoedi-Arabië. Daar raakte hij onder de indruk van de islam en bekeerde zich tot deze godsdienst.

Dat viel op het consulaat niet in goede aarde, aldus een citaat dat Ryad aanhaalde. „Een steen viel in de stille poel van onze westerse christelijke gemeenschap. Een van onze schapen had de kudde verlaten en was naar de overkant overgestoken. (…) Hij was naïef om te geloven dat hij een soort held zou worden: een man die durfde. Het tegendeel gebeurde. De zogenaamde christelijke gemeenschap sloot de rijen en degenen die zich het minst als christen gedroegen, waren het scherpste in hun kritiek.”

Zamzam

In 1934 vroeg Van der Hoog de koning van Saoedi-Arabië in een brief of hij op bedevaart naar Mekka mocht. De koning feliciteerde hem met zijn bekering tot de islam en reageerde welwillend op zijn verzoek. Wel stelde hij als voorwaarde dat Van der Hoog eerst een jaar als vroom moslim zou leven. Dat kwam neer op veel bidden en vasten. Voor deze ‘proef’ slaagde de ambtenaar glansrijk en in 1935 ging hij daadwerkelijk op bedevaart.

Critici verdachten Van der Hoog ervan dat zijn bekering slechts een voorwendsel was. De kenner van inheemse geneeswijzen zou zijn gefascineerd door de Zamzam-bron in Mekka – volgens de islamitische traditie de bron waar God Hagar op wees toen ze met Ismaël door de woestijn dwaalde en dreigde te sterven van de dorst. Moslim worden en op bedevaart gaan was de enige manier om daar als Europeaan een kijkje te mogen nemen.

Of het een list was, liet Ryad in het midden. Wel vertelde hij dat Van der Hoog –als onderdeel van de pelgrimage– uit de bron heeft gedronken. Dat was opzienbarend, want vooraf had de arts nog gezegd dat drinken van het ‘heilige water’ onhygiënisch was.

Van der Hoog kwam later terug naar Nederland en begon zijn eigen schoonheidsbedrijf. Zijn bedevaart beschreef hij in het boek ”Pelgrims naar Mekka”. In bloemrijke taal vertelt hij daarin hoe hij de Kaäba, het centrale heiligdom in Mekka, kuste.   Ryad zei dat hij de dochter van Van der Hoog heeft gesproken. Ze vertelde hem dat haar vader niet over zijn geloof sprak. Haar moeder was atheïst. De kinderen kregen een vrije opvoeding. Enkelen werden remonstrant. Vandaag weten weinig mensen meer dat Van der Hoog moslim was en op hadj ging, aldus de onderzoeker. „Zijn crèmes zijn bekender.”

 

Artikel in de IJssel- en Lekstreek

Eind december 2017 stond er een mooi artikel over Rederij Pieter van der Hoog in de IJssel- en Lekstreek. Geleverd door HV “Crempene”. Waarvoor hartelijk dank!

Belangrijk om de aandacht voor historisch erfgoed levend te houden..

foto’s kapitein Van der Laag in New York..

Eindelijk weer een leuk berichtje!! Een goede start in het pas begonnen jaar.. Een achterkleinzoon van kapitein Van der Laag (de kapitein op de driemastbark Martina Johanna) heeft kontakt opgenomen en stuurde mij 2 prachtige foto’s van zijn overgrootvader en -moeder met zijn oma Catharina van der Laag. De foto’s zijn gemaakt aan boord van de Martina Johanna toen het schip in New York lag. Catharina was een meisje van ongeveer 10 jaar. Catharina maakte de hele reis mee, samen met haar moeder, aan boord van het schip. Dat zal ongetwijfeld een hele belevenis geweest zijn.. Catharina heeft er later veel over verteld aan haar kinderen. Ze is heel oud geworden: ze overleed op 101-jarige leeftijd op 6 sept. 1995.

Haar dochter Els Feddema-Bakker vertelt in 2018 op 92-jarige leeftijd dat haar moeder Catharina als ze aan boord was van haar vader elke dag regeltjes moest schrijven (zodat ze geen leerachterstand zou oplopen..) en van haar moeder moest ze elke dag een paar naalden breien. Maar ze mocht ook touwtje springen aan boord, de bootsman en de scheepsjongen draaiden dan het touw. In New York zag ze voor het eerst een auto rijden. Verder reden daar veel koetsjes. Bij een juwelier mocht ze een mooie ketting met hanger uitzoeken die nog steeds in de familie is. Toen het schip geladen was en naar Singapore vertrok, ging Catharina samen met haar moeder weer naar Holland, met de Rotterdamse Loyd. Ze moest weer naar school. Haar vader zag ze niet veel, het schip voer veel van Amerika naar Australië. Het verhaal gaat dat ze haar vader pas voor het eerst zag toen ze 6 jaar was.

Gelske W. v.d. Laag-de Boer, Catharina v.d. Laag, kapitein J.J. v.d. Laag

Kapitein Van der Laag met zijn vrouw Gelske aan boord van de driemastbark Martina Johanna in New York, rond 1900. Links (met pet) een bootsman, daarnaast iemand van het kantoor van de reder in NY. 

de klok van burgemeester en scheepsbouwer Ary van der Hoog..

huwelijksgeschenk van Ary van der Hoog en Heyltje van der Klift op 17-08-1783

Op de valreep een prachtig berichtje voor Oudejaarsdag 2016: het verhaal van de klok van Burgemeester Ary van der Hoog uit Willemstad!!

Enige tijd geleden kreeg ik het volgende mooie emailbericht:

Voor de voortreffelijke website “Pieter van der Hoog” hierbij een aanvulling over Stamvader Arie 1753-1846.
Onderstaande foto is de klok die Ary kreeg bij zijn huwelijk met Heyltje van der Klift in 1783. Deze klok, gemaakt in Rotterdam, is in mijn familie gebleven via Ewoud (1789-1858), zijn zoon Arie (1823-1877), diens dochter Johanna met haar echtgenoot Willem Jacobsz Kat, hun dochter Johanna Wilhelmina Adriana Kat.  De laatste was mijn oudtante van wie ik de klok heb geërfd.
De klok loopt nog steeds perfect!

Even een geheugenopfrisser: Ary v.d.Hoog was de broer van Pieter v.d.Hoog (de opa van de reder/kapitein en onze voorvader). Zij waren de zoons van Ewoud v.d.Hoog van de Statenbijbel. In het berichtje van 25 mei 2015 kun je lezen over de portretten van Ary v.d.Hoog en Heyltje v.d. Klift die ik toegestuurd kreeg van de Heemkundekring Willemstad.

Vanuit Willemstad ging deze familietak naar Maassluis (scheepswerf Ewoud v.d.Hoog), vandaar naar Amsterdam. Een prachtig verhaal.. maar.. deze website gaat over Pieter v.d.Hoog de reder uit Krimpen aan de Lek..

In Amsterdam zijn we kennis wezen maken met de bezitter van de klok. Enorm leuk en interessant! Natuurlijk werd de klok gefotografeerd.. Elke zondagmiddag om 12 uur wordt de klok opgewonden. En regelmatig wordt hij nagekeken. Wat mooi dat er zo zuinig wordt omgegaan met een stukje familie erfgoed!